GitHub

Utangulizi

Nuru ni lugha ya kiprogramu inayotumia maneno ya Kiswahili. Kamusi hii inaeleza kila sehemu ya lugha kwa mifano mifupi. Bonyeza Jaribu kwenye mfano wowote ili uufungue Uwanjani, uubadilishe na uuendeshe.

Mfano

Jaribu

andika("Habari, Dunia!")

Matokeo

Habari, Dunia!

andika() huchapisha thamani moja au zaidi. Ukiweka thamani kadhaa, Nuru huziweka nafasi katikati.

Mfano

Jaribu

andika("Nina miaka", 12)
andika(3 + 4)

Matokeo

Nina miaka 12
7

Maoni

Maoni ni maelezo kwa ajili ya binadamu, na Nuru huyaruka. Tumia // kwa mstari mmoja na /* ... */ kwa mistari mingi.

Mfano

Jaribu

// Huu ni mstari wa maoni
andika("Maoni hayachapishwi")

/*
  Maoni ya mistari
  mingi
*/

Matokeo

Maoni hayachapishwi

Vibadilika

Kibadilika ni jina linalohifadhi thamani. Kiunde kwa fanya. Baadaye unaweza kukipa thamani mpya bila fanya.

Mfano

Jaribu

fanya jina = "Amani"
fanya umri = 12
andika(jina, "ana miaka", umri)

umri = 13
andika(jina, "sasa ana miaka", umri)

Matokeo

Amani ana miaka 12
Amani sasa ana miaka 13

Jina la kibadilika huanza na herufi au _, na linaweza kuwa na namba: alama1, jina_kamili. Herufi kubwa na ndogo ni tofauti, kwa hiyo Jina si sawa na jina. Usitumie maneno ya Nuru kama kama au kwa kuwa majina.

Njia fupi

Kubadilisha thamani ya kibadilika kwa kutumia thamani yake ya zamani ni jambo la kawaida, kwa hiyo Nuru ina njia fupi: +=, -=, *=, ++ na --.

Mfano

Jaribu

fanya alama = 10
alama += 5   // 15
alama++      // 16
alama -= 2   // 14
alama *= 2   // 28
andika(alama)

Matokeo

Aina za data

Kila thamani ina aina. Ukitaka kujua aina ya thamani, iulize Nuru kwa aina().

Aina	Mfano	Maana
`NAMBA`	`42`, `-7`	namba kamili
`DESIMALI`	`3.14`, `0.5`	namba yenye nukta
`NENO`	`"Habari"`	maandishi ndani ya alama za nukuu
`BOOLEAN`	`kweli`, `sikweli`	ndiyo au hapana
`TUPU`	`tupu`	hakuna thamani
`ORODHA`	`[1, 2, 3]`	vitu vilivyopangwa kwa mfuatano
`KAMUSI`	`{"jina": "Amani"}`	funguo na thamani zake

Mfano

Jaribu

andika(aina(42))
andika(aina(3.14))
andika(aina("Habari"))
andika(aina(kweli))
andika(aina(tupu))
andika(aina([1, 2, 3]))
andika(aina({"jina": "Amani"}))

Matokeo

NAMBA
DESIMALI
NENO
BOOLEAN
TUPU
ORODHA
KAMUSI

Kubadilisha aina

namba() hugeuza thamani kuwa NAMBA, tungo() huigeuza kuwa NENO, na badilisha(thamani, "AINA") huigeuza kuwa NAMBA, DESIMALI, NENO au BOOLEAN.

Mfano

Jaribu

andika(namba("42") + 1)
andika(tungo(42) + "!")
andika(badilisha("3.5", "DESIMALI"))
andika(namba(3.9))   // sehemu ya desimali inaondolewa

Matokeo

Dokezo: Ukichapisha tupu, Nuru huonyesha null.

Waendeshaji

Waendeshaji hufanya hesabu, hulinganisha thamani na huunganisha masharti.

Hesabu

Mwendeshaji	Kazi	Mfano
`+`	jumlisha	`2 + 3` → `5`
`-`	toa	`9 - 4` → `5`
`*`	zidisha	`3 * 4` → `12`
`/`	gawanya	`7 / 2` → `3.5`
`%`	baki ya kugawanya	`7 % 2` → `1`
`**`	kipeo	`2 ** 3` → `8`

Mfano

Jaribu

andika(7 / 2)
andika(8 / 2)
andika(7 % 2)
andika(2 ** 3)
andika(2 + 3 * 4)
andika((2 + 3) * 4)

Matokeo

Kuzidisha na kugawanya hufanyika kabla ya kujumlisha na kutoa. Tumia mabano ( ) ukitaka mpangilio mwingine.

Kulinganisha

Mwendeshaji	Maana	Mfano
`==`	ni sawa na	`5 == 5` → `kweli`
`!=`	si sawa na	`5 != 3` → `kweli`
`<` `>`	ndogo kuliko, kubwa kuliko	`3 < 5` → `kweli`
`<=` `>=`	ndogo au sawa, kubwa au sawa	`5 >= 6` → `sikweli`

Mantiki

Mwendeshaji	Maana	Mfano
`&&`	na: zote mbili ni kweli	`kweli && sikweli` → `sikweli`
`\|\|`	au: moja wapo ni kweli	`kweli \|\| sikweli` → `kweli`
`!`	si: hugeuza jibu	`!kweli` → `sikweli`

Mfano

Jaribu

fanya umri = 14
andika(umri >= 13 && umri <= 19)
andika(umri < 5 || umri > 60)
andika(!(umri == 14))

Matokeo

kweli
sikweli
sikweli

Maneno na ktk

+ huunganisha maneno mawili, na * hurudia neno. ktk (yaani "katika") huuliza kama kitu kipo ndani ya orodha, neno au kamusi.

Mfano

Jaribu

andika("Nuru" + " " + "Programu")
andika("ha" * 3)
andika(2 ktk [1, 2, 3])
andika("jina" ktk {"jina": "Amani"})

Matokeo

Nuru Programu
hahaha
kweli
kweli

Dokezo: Huwezi kujumlisha NENO na NAMBA moja kwa moja. Geuza namba kuwa neno kwanza: "Umri: " + tungo(12).

Maamuzi

Programu hufanya maamuzi kwa kama. Ongeza au kama kwa hali nyingine, na sivyo kwa kila kitu kilichobaki.

Mfano

Jaribu

fanya alama = 72

kama (alama >= 80) {
    andika("Daraja A")
} au kama (alama >= 60) {
    andika("Daraja B")
} sivyo {
    andika("Jaribu tena")
}

Matokeo

Daraja B

Hali huandikwa ndani ya mabano ( ), na kila tawi ndani ya { }. Nuru hukagua hali moja baada ya nyingine na huendesha tawi la kwanza lililo kweli tu.

badili, ikiwa, kawaida

Ukilinganisha thamani moja na chaguo nyingi, badili husomeka vizuri kuliko kama nyingi. Kila ikiwa inaweza kuwa na thamani kadhaa zilizotenganishwa kwa koma, na kawaida hushika kila kitu kingine.

Mfano

Jaribu

fanya siku = "Jumamosi"

badili (siku) {
    ikiwa "Jumamosi", "Jumapili" {
        andika("Ni wikendi!")
    }
    ikiwa "Ijumaa" {
        andika("Wikendi inakaribia")
    }
    kawaida {
        andika("Siku ya shule")
    }
}

Matokeo

Ni wikendi!

Vitanzi

Vitanzi hurudia kazi. wakati hurudia maadamu hali ni kweli. kwa ... ktk hupitia kila kitu ndani ya orodha, neno au kamusi.

wakati

Mfano

Jaribu

fanya i = 0
wakati (i < 5) {
    i++
    andika(i)
}

Matokeo

Dokezo: Hakikisha hali itakuwa sikweli siku moja, la sivyo kitanzi hakitaisha. Uwanjani, bonyeza Simamisha kusimamisha programu iliyokwama.

kwa ... ktk

Mfano

Jaribu

fanya matunda = ["embe", "papai", "nanasi"]

kwa tunda ktk matunda {
    andika("Napenda", tunda)
}

Matokeo

Napenda embe
Napenda papai
Napenda nanasi

Ukiweka majina mawili, la kwanza hupata nafasi (kuanzia 0) na la pili hupata kitu chenyewe.

Mfano

Jaribu

fanya matunda = ["embe", "papai", "nanasi"]

kwa i, tunda ktk matunda {
    andika(i, tunda)
}

Matokeo

0 embe
1 papai
2 nanasi

Kupitia herufi za neno

Jaribu

kwa herufi ktk "Nuru" {
    andika(herufi)
}

Matokeo

N
u
r
u

mfululizo

mfululizo() hutengeneza orodha ya namba, na ni rafiki mkubwa wa kwa. Namba ya mwisho haihusishwi.

Mwito	Matokeo
`mfululizo(5)`	`[0, 1, 2, 3, 4]`
`mfululizo(1, 6)`	`[1, 2, 3, 4, 5]`
`mfululizo(0, 10, 3)`	`[0, 3, 6, 9]`
`mfululizo(5, 0, -1)`	`[5, 4, 3, 2, 1]`

Mfano

Jaribu

kwa i ktk mfululizo(1, 6) {
    andika(i, "x", i, "=", i * i)
}

Matokeo

vunja na endelea

vunja hutoka nje ya kitanzi mara moja. endelea huruka sehemu iliyobaki ya mzunguko huu na kwenda mzunguko unaofuata.

Mfano

Jaribu

kwa n ktk mfululizo(1, 11) {
    kama (n % 2 == 0) { endelea }   // ruka namba shufwa
    kama (n > 7) { vunja }          // simama baada ya 7
    andika(n)
}

Matokeo

Vitendakazi

Kitendakazi ni kipande cha kodi chenye jina, unachoweza kukiita tena na tena. Kiunde kwa unda, na tumia rudisha kurudisha jibu.

Mfano

Jaribu

fanya jumlisha = unda(a, b) {
    rudisha a + b
}

andika(jumlisha(2, 3))
andika(jumlisha(10, 32))

Matokeo

5
42

Hoja zenye thamani ya kawaida

Hoja inaweza kuwa na thamani ya kawaida. Ikiachwa wakati wa kuita, thamani hiyo hutumika.

Mfano

Jaribu

fanya salimu = unda(jina, salamu = "Habari") {
    andika(salamu + ", " + jina + "!")
}

salimu("Amani")
salimu("Neema", "Mambo")

Matokeo

Habari, Amani!
Mambo, Neema!

Vitendakazi ndani ya vitendakazi

Kitendakazi ni thamani kama nyingine: unaweza kukihifadhi kwenye kibadilika au kukirudisha. Kitendakazi cha ndani hukumbuka vibadilika vya mahali kilipoundwa (closure).

Mfano

Jaribu

fanya zidishaKwa = unda(n) {
    rudisha unda(x) {
        rudisha x * n
    }
}

fanya mara2 = zidishaKwa(2)
fanya mara10 = zidishaKwa(10)
andika(mara2(7), mara10(7))

Matokeo

14 70

Dokezo: Kitendakazi cha ndani kinaweza kusoma vibadilika vya nje, lakini kukipa kibadilika cha nje thamani mpya hakubadilishi kile cha nje.

Kujirudia

Kitendakazi kinaweza kujiita chenyewe. Kila mara kinatatua tatizo dogo zaidi hadi kifike kwenye hali ya msingi.

Mfano

Jaribu

fanya kipeo = unda(n) {
    kama (n <= 1) { rudisha 1 }
    fanya kabla = kipeo(n - 1)
    rudisha n * kabla
}

andika(kipeo(5))

Matokeo

Dokezo: Hifadhi jibu la mwito wa kujirudia kwenye kibadilika kwanza, kama kabla hapo juu. Toleo la kivinjari bado lina hitilafu inayosimamisha programu ukiandika rudisha n * kipeo(n - 1) moja kwa moja.

Orodha

Orodha huhifadhi vitu vingi kwa mpangilio. Kitu cha kwanza kiko nafasi 0.

Mfano

Jaribu

fanya rangi = ["nyekundu", "kijani", "bluu"]

andika(rangi[0])
rangi[1] = "njano"
andika(rangi)
andika(rangi[10])   // nafasi isiyokuwepo

Matokeo

nyekundu
[nyekundu, njano, bluu]
null

Vitendakazi vya orodha

Kitendakazi	Kazi	Mfano
`idadi()`	idadi ya vitu	`[4, 5, 6].idadi()` → `3`
`sukuma(x, ...)`	ongeza kitu kimoja au zaidi mwishoni	`o.sukuma(7)`
`yamwisho()`	kitu cha mwisho	`[4, 5, 6].yamwisho()` → `6`
`unga(kitenganishi)`	unganisha vitu kuwa NENO moja	`[1, 2].unga("-")` → `1-2`
`tafuta(x)`	rudisha `x` kama kipo, sivyo `tupu`	`[4, 5].tafuta(5)` → `5`
`chuja(unda(x) {...})`	baki na vitu ambavyo kitendakazi kinarudisha `kweli`	`o.chuja(unda(x) { rudisha x > 2 })`
`map(unda(x) {...})`	orodha mpya yenye jibu la kitendakazi kwa kila kitu	`o.map(unda(x) { rudisha x * 2 })`

Mfano

Jaribu

fanya alama = [70, 85, 40, 92]

andika(alama.idadi())
alama.sukuma(66)
andika(alama)
andika(alama.yamwisho())
andika(alama.unga(" | "))
andika(alama.tafuta(85))
andika(alama.tafuta(100))

Matokeo

4
[70, 85, 40, 92, 66]
66
70 | 85 | 40 | 92 | 66
85
null

chuja na map

Jaribu

fanya alama = [70, 85, 40, 92]

fanya waliofaulu = alama.chuja(unda(a) { rudisha a >= 50 })
fanya zaidi = alama.map(unda(a) { rudisha a + 5 })

andika(waliofaulu)
andika(zaidi)

Matokeo

[70, 85, 92]
[75, 90, 45, 97]

Dokezo: Kitendakazi unachokipa chuja au map kinaona hoja yake tu, si vibadilika vya nje. Andika namba unazohitaji ndani yake moja kwa moja.

Kujumlisha orodha

Mfano

Jaribu

fanya a = [1, 2]
fanya b = [3, 4]
andika(a + b)

fanya jumla = 0
kwa x ktk a + b {
    jumla += x
}
andika("Jumla:", jumla)

Matokeo

[1, 2, 3, 4]
Jumla: 10

Neno

NENO ni maandishi ndani ya alama za nukuu, "hivi" au 'hivi'. Neno lina vitendakazi vyake.

Kitendakazi	Kazi	Mfano
`idadi()`	idadi ya herufi	`"Nuru".idadi()` → `4`
`herufikubwa()`	HERUFI KUBWA	`"nuru".herufikubwa()` → `NURU`
`herufindogo()`	herufi ndogo	`"NURU".herufindogo()` → `nuru`
`gawa(kitenganishi)`	gawa neno kuwa orodha (kwa kawaida kwenye nafasi)	`"a,b".gawa(",")` → `[a, b]`
`panga(...)`	jaza nafasi `{0}`, `{1}` ... kwa hoja	`"Habari {0}".panga("Amani")`

Mfano

Jaribu

fanya jina = "Nuru Programu"

andika(jina.idadi())
andika(jina.herufikubwa())
andika(jina.herufindogo())
andika(jina.gawa())
andika("embe,papai,nanasi".gawa(","))

Matokeo

13
NURU PROGRAMU
nuru programu
[Nuru, Programu]
[embe, papai, nanasi]

panga

Jaribu

fanya ujumbe = "Habari {0}, una miaka {1}.".panga("Amani", 12)
andika(ujumbe)

Matokeo

Habari Amani, una miaka 12.

Dokezo: {0} ni hoja ya kwanza na {1} ni ya pili. Kila hoja unayoipa panga lazima itumike.

Herufi maalum

Ndani ya neno, \n huanzisha mstari mpya na \t huweka nafasi ya tab.

Mfano

Jaribu

andika("Mstari wa kwanza\nMstari wa pili")

Matokeo

Mstari wa kwanza
Mstari wa pili

Dokezo: Huwezi kuchukua herufi moja kwa neno[0]. Pitia herufi kwa kwa herufi ktk neno.

Kamusi

KAMUSI huhifadhi jozi za ufunguo na thamani. Ufunguo unaweza kuwa NENO, NAMBA, DESIMALI au BOOLEAN.

Mfano

Jaribu

fanya mwanafunzi = {"jina": "Amani", "darasa": 5}

andika(mwanafunzi["jina"])
mwanafunzi["shule"] = "Uhuru"
mwanafunzi["darasa"] += 1
andika(mwanafunzi["shule"], mwanafunzi["darasa"])
andika(mwanafunzi["simu"])   // ufunguo usiokuwepo
andika("jina" ktk mwanafunzi)

Matokeo

Amani
Uhuru 6
null
kweli

Kupitia kamusi

Mfano

Jaribu

fanya bei = {"embe": 500, "papai": 1500, "nanasi": 2000}

kwa tunda, shilingi ktk bei {
    andika(tunda, "ni shilingi", shilingi)
}

Matokeo

embe ni shilingi 500
nanasi ni shilingi 2000
papai ni shilingi 1500

Dokezo: Usitegemee mpangilio wa funguo. Ukichapisha kamusi nzima au kuipitia, funguo zinaweza kutoka kwa mpangilio tofauti na ulivyoziandika.

Kamusi mbili huunganishwa kwa +: a + b hutoa kamusi mpya yenye funguo za zote mbili.

Ingizo: jaza

jaza() huuliza swali na kusubiri mtumiaji aandike jibu. Uwanjani, jibu huandikwa kwenye terminali chini ya programu.

Mfano

Jaribu

fanya jina = jaza("Jina lako ni nani? ")
andika("Karibu, " + jina + "!")

Matokeo· Ukiandika: Amani

Karibu, Amani!

jaza() hurudisha NENO kila mara, hata ukiandika namba. Tumia namba() kabla ya kufanya hesabu.

Mfano

Jaribu

fanya umri = namba(jaza("Una miaka mingapi? "))
andika("Mwakani utakuwa na miaka", umri + 1)

Matokeo· Ukiandika: 12

Mwakani utakuwa na miaka 13

Moduli

Moduli ni maktaba ya vitendakazi vya ziada. Ileta kwa tumia, kisha iite kwa nukta: hisabati.sqrt(16).

hisabati

Hesabu za kina: vipeuo, pembe, logi na namba za nasibu.

Kitendakazi	Kazi	Mfano
`PI()`, `e()`, `phi()`	namba maalum	`hisabati.PI()` → `3.141592653589793`
`sqrt(x)`, `cbrt(x)`	kipeuo cha pili, cha tatu	`hisabati.sqrt(16)` → `4`
`root(x, n)`	kipeuo cha n	`hisabati.root(27, 3)` → `3`
`abs(x)`	thamani bila alama ya hasi	`hisabati.abs(-5)` → `5`
`sign(x)`	`-1`, `0` au `1`	`hisabati.sign(-3)` → `-1`
`round(x)`	kadiria DESIMALI hadi namba kamili	`hisabati.round(2.6)` → `3`
`floor(x)`, `ceil(x)`	shusha, pandisha hadi namba kamili	`hisabati.floor(2.9)` → `2`
`max(orodha)`, `min(orodha)`	kubwa zaidi, ndogo zaidi	`hisabati.max([3, 9, 2])` → `9`
`factorial(n)`	n! (n × ... × 1)	`hisabati.factorial(5)` → `120`
`hypot(a, b)`	upande mrefu wa pembetatu	`hisabati.hypot(3, 4)` → `5`
`random()`	namba ya nasibu kati ya 0 na 1	`hisabati.random()`
`sin`, `cos`, `tan`, `asin`, `acos`, `atan`	pembe (kwa radiani, DESIMALI)	`hisabati.cos(0.0)` → `1`
`exp`, `log`, `log10`, `log2`	vipeo na logi (DESIMALI)	`hisabati.log2(8)` → `3`

Mfano

Jaribu

tumia hisabati

andika(hisabati.sqrt(16))
andika(hisabati.PI())
andika(hisabati.max([3, 9, 2]))
andika(hisabati.round(2.6))
andika(hisabati.factorial(5))
andika(hisabati.cos(0.0))

Matokeo

4
3.141592653589793
9
3
120
1

Kurusha kete

Jaribu

tumia hisabati

fanya kete = hisabati.floor(hisabati.random() * 6) + 1
andika("Kete imeonyesha", kete)

Matokeo (mfano)

Kete imeonyesha 4

Dokezo: PI() na e() ni vitendakazi, kwa hiyo weka mabano. Vitendakazi vya pembe, round, exp na log vinapokea DESIMALI tu: andika hisabati.cos(0.0), si hisabati.cos(0).

muda

Saa, tarehe na kusubiri. Muda huandikwa kama saa:dakika:sekunde siku-mwezi-mwaka.

Kitendakazi	Kazi	Mfano
`hasahivi()`	muda wa sasa	`muda.hasahivi()`
`leo()`	tarehe ya leo	`muda.leo()` → `12-10-2026`
`lala(sekunde)`	subiri kwa sekunde kadhaa	`muda.lala(1)`
`tangu(m)`	sekunde zilizopita tangu muda `m`	`muda.tangu(mwanzo)`
`baada_ya(sekunde)`	muda baada ya sekunde kadhaa kuanzia sasa	`muda.baada_ya(60)`
`tofauti(a, b)`	sekunde kati ya nyakati mbili	`muda.tofauti(b, a)`
`ongeza(m, dakika=5)`	ongeza `sekunde`, `dakika`, `masaa`, `siku`, `wiki`, `miezi` au `miaka`	`muda.ongeza(m, siku=1)`

Mfano

Jaribu

tumia muda

fanya mwanzo = muda.hasahivi()
andika("Leo ni", muda.leo())
muda.lala(1)
andika("Sekunde zilizopita:", muda.tangu(mwanzo))

Matokeo (mfano)

Leo ni 12-10-2026
Sekunde zilizopita: 1

jsoni

Soma na uandike data ya JSON, muundo unaotumiwa na tovuti nyingi.

Kitendakazi	Kazi
`dikodi(neno)`	geuza JSON kuwa kamusi au orodha
`enkodi(thamani)`	geuza kamusi au orodha kuwa JSON

Mfano

Jaribu

tumia jsoni

fanya data = jsoni.dikodi("{\"jina\": \"Amani\", \"alama\": [90, 85]}")
andika(data["jina"])
andika(data["alama"])
andika(jsoni.enkodi({"somo": "Nuru"}))

Matokeo

Amani
[90, 85]
{"somo":"Nuru"}

kobe

Kobe ni kasa mdogo anayechora kwenye turubai ya 600 × 600. Anaanzia katikati (0, 0) akielekea mashariki (kulia). y huongezeka kwenda juu. Programu yenye tumia kobe hufunguka Uwanjani pamoja na turubai.

Kitendakazi	Kazi
`mbele(n)`, `nyuma(n)`	sogea mbele au nyuma hatua `n`
`kulia(digrii)`, `kushoto(digrii)`	geuka kulia au kushoto
`elekea(digrii)`	elekea upande fulani: `0` mashariki, `90` kaskazini
`nenda(x, y)`	nenda moja kwa moja hadi `(x, y)`
`nyumbani()`	rudi katikati ukielekea mashariki
`kalamu_juu()`, `kalamu_chini()`	inua kalamu (sogea bila kuchora), ishushe
`rangi(r)`	rangi ya kalamu
`rangi_ya_ndani(r)`	rangi ya kujaza maumbo
`anza_kujaza()`, `maliza_kujaza()`	anza umbo, kisha lipake rangi ya ndani
`unene(n)`	unene wa mstari
`duara(r)`	chora duara lenye nusukipenyo `r` kuzunguka kobe
`nukta(ukubwa)`	weka nukta
`maandishi(neno, ukubwa)`	andika maneno kwenye turubai
`mandhari(r)`	rangi ya turubai
`kasi(n)`	kasi ya kuchora: `0` papo hapo hadi `10`
`futa()`	safisha turubai
`ficha()`, `onyesha()`	ficha au onyesha kobe
`mahali()`	rudisha `[x, y]`
`mwelekeo()`	rudisha mwelekeo kwa digrii

Rangi: nyeusi, nyeupe, nyekundu, kijani, bluu, samawati, njano, machungwa, zambarau, waridi, kahawia, kijivu, dhahabu, fedha, au msimbo kama "#ff8800".

Mraba

Jaribu

tumia kobe

kobe.rangi("bluu")
kobe.unene(4)
kwa i ktk mfululizo(4) {
    kobe.mbele(150)
    kobe.kulia(90)
}
andika(kobe.mahali())

Matokeo

[0, 0]

Angalia turubai ya kobe.

Nyota iliyojazwa

Jaribu

tumia kobe

kobe.rangi("nyekundu")
kobe.rangi_ya_ndani("njano")
kobe.nenda(-100, 30)
kobe.anza_kujaza()
kwa i ktk mfululizo(5) {
    kobe.mbele(200)
    kobe.kulia(144)
}
kobe.maliza_kujaza()

Matokeo

Hakuna maandishi. Angalia turubai ya kobe.

Duara la rangi

Jaribu

tumia kobe

fanya rangi = ["nyekundu", "machungwa", "njano", "kijani", "bluu", "zambarau"]
kobe.kalamu_juu()
kwa i, r ktk rangi {
    kobe.nyumbani()
    kobe.elekea(i * 60)
    kobe.mbele(120)
    kobe.rangi(r)
    kobe.nukta(50)
}
kobe.nyumbani()
kobe.rangi("nyeusi")
kobe.maandishi("Nuru", 28)

Matokeo

Hakuna maandishi. Angalia turubai ya kobe.

ubao

Ubao ni bodi ya elektroniki ya kuigiza: taa 8 (namba 1 hadi 8), kengele na skrini ndogo ya mistari 2 yenye herufi 16 kila mstari. Ni hatua ya kwanza kabla ya kushika vifaa halisi.

Kitendakazi	Kazi
`washa(n)`, `zima(n)`	washa au zima taa namba `n`
`geuza(n)`	badilisha hali ya taa
`washa_zote()`, `zima_zote()`	washa au zima taa zote
`imewaka(n)`	rudisha `kweli` kama taa imewaka
`rangi(n, r)`	rangi ya taa `n`
`kengele(hz, ms)`	piga kengele: sauti kwa Hz, muda kwa milisekunde
`skrini(neno)`	andika kwenye skrini ndogo
`subiri(ms)`	subiri milisekunde kadhaa

Taa moja baada ya nyingine

Jaribu

tumia ubao

ubao.skrini("Taa zinawaka")
kwa i ktk mfululizo(1, 9) {
    ubao.washa(i)
    ubao.subiri(150)
}
ubao.kengele(880, 300)
ubao.zima_zote()

Matokeo

Hakuna maandishi. Angalia ubao.

Taa za barabarani

Jaribu

tumia ubao

ubao.rangi(1, "nyekundu")
ubao.rangi(2, "njano")
ubao.rangi(3, "kijani")

kwa taa ktk [1, 2, 3] {
    ubao.washa(taa)
    ubao.subiri(700)
    ubao.zima(taa)
}
andika(ubao.imewaka(3))

Matokeo

sikweli

Angalia ubao.

Makosa ya kawaida

Nuru hueleza makosa kwa Kiswahili na hutaja mstari ulipotokea. Haya ndiyo utakayoyaona mara nyingi.

Ujumbe	Maana yake	Rekebisha
`Neno Halifahamiki: x`	umetumia jina ambalo halijaundwa	liunde kwa `fanya` kwanza, au angalia tahajia
`Aina Hazilingani: NENO + NAMBA`	umechanganya aina mbili zisizoendana	geuza kwa `tungo()` au `namba()`
`Operesheni Haieleweki: NENO < NENO`	mwendeshaji huu haufanyi kazi na aina hii	tumia mwendeshaji mwingine
`Tulitegemea kupata ), badala yake tumepata MWISHO`	mabano hayajafungwa; `MWISHO` ni mwisho wa kodi
`Hukufunga Mabano '}'`	`{` haina `}` yake	ongeza `}`
`Tulitegemea kupata (, badala yake tumepata KITAMBULISHI`	`kama` au `wakati` bila mabano `( )`	andika `kama (x > 3) { ... }`
`Hiki sio kiendesha: NAMBA`	umeita kitu ambacho si kitendakazi
`Tumekosa Hoja`	kitendakazi kimeitwa na hoja chache kuliko inavyohitaji
`Samahani, kiendesha hiki hakitumiki na tungo (Neno)`	kitendakazi hicho hakipo kwa orodha au neno hili	angalia majedwali ya Orodha na Neno
`Haiwezi kubadilisha 'abc' kuwa NAMBA`	`namba()` imepewa maandishi yasiyo namba
`Moduli sayari haipo`	hakuna moduli yenye jina hilo	angalia sehemu ya Moduli
`Hoja lazima iwe desimali`	kitendakazi cha `hisabati` kinahitaji DESIMALI	andika `0.0` badala ya `0`

Maneno machache yanajirudia kwenye ujumbe: Mstari ni namba ya mstari, Hoja ni thamani unayokipa kitendakazi, KITAMBULISHI ni jina, na HARAMU ni herufi ambayo Nuru haiijui.

Herufi kubwa na ndogo

Jaribu

fanya jina = "Amani"
andika(Jina)

Matokeo

Kosa: Mstari 2: Neno Halifahamiki: Jina

Kuchanganya aina

Jaribu

fanya umri = 12
andika("Umri: " + umri)

Matokeo

Kosa: Mstari 2: Aina Hazilingani: NENO + NAMBA

Mabano yaliyosahaulika

Jaribu

fanya x = 5
kama x > 3 {
    andika("kubwa")
}

Matokeo

Kuna makosa yafuatayo:
    Mstari 2: Tulitegemea kupata (, badala yake tumepata KITAMBULISHI
    Mstari 3: Tulitegemea kupata :, badala yake tumepata }
    Mstari 4: Tumeshindwa kuparse }

Dokezo: Kosa moja la sintaksia linaweza kuleta jumbe kadhaa. Rekebisha ujumbe wa kwanza, kisha endesha tena.

Rudi juu

Utangulizi

Mfano

Jaribu

andika("Habari, Dunia!")

Matokeo

Habari, Dunia!

andika() huchapisha thamani moja au zaidi. Ukiweka thamani kadhaa, Nuru huziweka nafasi katikati.

Mfano

Jaribu

andika("Nina miaka", 12)
andika(3 + 4)

Matokeo

Nina miaka 12
7

Maoni

Maoni ni maelezo kwa ajili ya binadamu, na Nuru huyaruka. Tumia // kwa mstari mmoja na /* ... */ kwa mistari mingi.

Mfano

Jaribu

// Huu ni mstari wa maoni
andika("Maoni hayachapishwi")

/*
  Maoni ya mistari
  mingi
*/

Matokeo

Maoni hayachapishwi

Vibadilika

Kibadilika ni jina linalohifadhi thamani. Kiunde kwa fanya. Baadaye unaweza kukipa thamani mpya bila fanya.

Mfano

Jaribu

fanya jina = "Amani"
fanya umri = 12
andika(jina, "ana miaka", umri)

umri = 13
andika(jina, "sasa ana miaka", umri)

Matokeo

Amani ana miaka 12
Amani sasa ana miaka 13

Njia fupi

Kubadilisha thamani ya kibadilika kwa kutumia thamani yake ya zamani ni jambo la kawaida, kwa hiyo Nuru ina njia fupi: +=, -=, *=, ++ na --.

Mfano

Jaribu

fanya alama = 10
alama += 5   // 15
alama++      // 16
alama -= 2   // 14
alama *= 2   // 28
andika(alama)

Matokeo

Aina za data

Kila thamani ina aina. Ukitaka kujua aina ya thamani, iulize Nuru kwa aina().

Aina	Mfano	Maana
`NAMBA`	`42`, `-7`	namba kamili
`DESIMALI`	`3.14`, `0.5`	namba yenye nukta
`NENO`	`"Habari"`	maandishi ndani ya alama za nukuu
`BOOLEAN`	`kweli`, `sikweli`	ndiyo au hapana
`TUPU`	`tupu`	hakuna thamani
`ORODHA`	`[1, 2, 3]`	vitu vilivyopangwa kwa mfuatano
`KAMUSI`	`{"jina": "Amani"}`	funguo na thamani zake

Mfano

Jaribu

andika(aina(42))
andika(aina(3.14))
andika(aina("Habari"))
andika(aina(kweli))
andika(aina(tupu))
andika(aina([1, 2, 3]))
andika(aina({"jina": "Amani"}))

Matokeo

NAMBA
DESIMALI
NENO
BOOLEAN
TUPU
ORODHA
KAMUSI

Kubadilisha aina

namba() hugeuza thamani kuwa NAMBA, tungo() huigeuza kuwa NENO, na badilisha(thamani, "AINA") huigeuza kuwa NAMBA, DESIMALI, NENO au BOOLEAN.

Mfano

Jaribu

andika(namba("42") + 1)
andika(tungo(42) + "!")
andika(badilisha("3.5", "DESIMALI"))
andika(namba(3.9))   // sehemu ya desimali inaondolewa

Matokeo

Dokezo: Ukichapisha tupu, Nuru huonyesha null.

Waendeshaji

Waendeshaji hufanya hesabu, hulinganisha thamani na huunganisha masharti.

Hesabu

Mwendeshaji	Kazi	Mfano
`+`	jumlisha	`2 + 3` → `5`
`-`	toa	`9 - 4` → `5`
`*`	zidisha	`3 * 4` → `12`
`/`	gawanya	`7 / 2` → `3.5`
`%`	baki ya kugawanya	`7 % 2` → `1`
`**`	kipeo	`2 ** 3` → `8`

Mfano

Jaribu

andika(7 / 2)
andika(8 / 2)
andika(7 % 2)
andika(2 ** 3)
andika(2 + 3 * 4)
andika((2 + 3) * 4)

Matokeo

Kuzidisha na kugawanya hufanyika kabla ya kujumlisha na kutoa. Tumia mabano ( ) ukitaka mpangilio mwingine.

Kulinganisha

Mwendeshaji	Maana	Mfano
`==`	ni sawa na	`5 == 5` → `kweli`
`!=`	si sawa na	`5 != 3` → `kweli`
`<` `>`	ndogo kuliko, kubwa kuliko	`3 < 5` → `kweli`
`<=` `>=`	ndogo au sawa, kubwa au sawa	`5 >= 6` → `sikweli`

Mantiki

Mwendeshaji	Maana	Mfano
`&&`	na: zote mbili ni kweli	`kweli && sikweli` → `sikweli`
`\|\|`	au: moja wapo ni kweli	`kweli \|\| sikweli` → `kweli`
`!`	si: hugeuza jibu	`!kweli` → `sikweli`

Mfano

Jaribu

fanya umri = 14
andika(umri >= 13 && umri <= 19)
andika(umri < 5 || umri > 60)
andika(!(umri == 14))

Matokeo

kweli
sikweli
sikweli

Maneno na ktk

+ huunganisha maneno mawili, na * hurudia neno. ktk (yaani "katika") huuliza kama kitu kipo ndani ya orodha, neno au kamusi.

Mfano

Jaribu

andika("Nuru" + " " + "Programu")
andika("ha" * 3)
andika(2 ktk [1, 2, 3])
andika("jina" ktk {"jina": "Amani"})

Matokeo

Nuru Programu
hahaha
kweli
kweli

Dokezo: Huwezi kujumlisha NENO na NAMBA moja kwa moja. Geuza namba kuwa neno kwanza: "Umri: " + tungo(12).

Maamuzi

Programu hufanya maamuzi kwa kama. Ongeza au kama kwa hali nyingine, na sivyo kwa kila kitu kilichobaki.

Mfano

Jaribu

fanya alama = 72

kama (alama >= 80) {
    andika("Daraja A")
} au kama (alama >= 60) {
    andika("Daraja B")
} sivyo {
    andika("Jaribu tena")
}

Matokeo

Daraja B

Hali huandikwa ndani ya mabano ( ), na kila tawi ndani ya { }. Nuru hukagua hali moja baada ya nyingine na huendesha tawi la kwanza lililo kweli tu.

badili, ikiwa, kawaida

Mfano

Jaribu

fanya siku = "Jumamosi"

badili (siku) {
    ikiwa "Jumamosi", "Jumapili" {
        andika("Ni wikendi!")
    }
    ikiwa "Ijumaa" {
        andika("Wikendi inakaribia")
    }
    kawaida {
        andika("Siku ya shule")
    }
}

Matokeo

Ni wikendi!

Vitanzi

Vitanzi hurudia kazi. wakati hurudia maadamu hali ni kweli. kwa ... ktk hupitia kila kitu ndani ya orodha, neno au kamusi.

wakati

Mfano

Jaribu

fanya i = 0
wakati (i < 5) {
    i++
    andika(i)
}

Matokeo

Dokezo: Hakikisha hali itakuwa sikweli siku moja, la sivyo kitanzi hakitaisha. Uwanjani, bonyeza Simamisha kusimamisha programu iliyokwama.

kwa ... ktk

Mfano

Jaribu

fanya matunda = ["embe", "papai", "nanasi"]

kwa tunda ktk matunda {
    andika("Napenda", tunda)
}

Matokeo

Napenda embe
Napenda papai
Napenda nanasi

Ukiweka majina mawili, la kwanza hupata nafasi (kuanzia 0) na la pili hupata kitu chenyewe.

Mfano

Jaribu

fanya matunda = ["embe", "papai", "nanasi"]

kwa i, tunda ktk matunda {
    andika(i, tunda)
}

Matokeo

0 embe
1 papai
2 nanasi

Kupitia herufi za neno

Jaribu

kwa herufi ktk "Nuru" {
    andika(herufi)
}

Matokeo

N
u
r
u

mfululizo

mfululizo() hutengeneza orodha ya namba, na ni rafiki mkubwa wa kwa. Namba ya mwisho haihusishwi.

Mwito	Matokeo
`mfululizo(5)`	`[0, 1, 2, 3, 4]`
`mfululizo(1, 6)`	`[1, 2, 3, 4, 5]`
`mfululizo(0, 10, 3)`	`[0, 3, 6, 9]`
`mfululizo(5, 0, -1)`	`[5, 4, 3, 2, 1]`

Mfano

Jaribu

kwa i ktk mfululizo(1, 6) {
    andika(i, "x", i, "=", i * i)
}

Matokeo

vunja na endelea

vunja hutoka nje ya kitanzi mara moja. endelea huruka sehemu iliyobaki ya mzunguko huu na kwenda mzunguko unaofuata.

Mfano

Jaribu

kwa n ktk mfululizo(1, 11) {
    kama (n % 2 == 0) { endelea }   // ruka namba shufwa
    kama (n > 7) { vunja }          // simama baada ya 7
    andika(n)
}

Matokeo

Vitendakazi

Kitendakazi ni kipande cha kodi chenye jina, unachoweza kukiita tena na tena. Kiunde kwa unda, na tumia rudisha kurudisha jibu.

Mfano

Jaribu

fanya jumlisha = unda(a, b) {
    rudisha a + b
}

andika(jumlisha(2, 3))
andika(jumlisha(10, 32))

Matokeo

5
42

Hoja zenye thamani ya kawaida

Hoja inaweza kuwa na thamani ya kawaida. Ikiachwa wakati wa kuita, thamani hiyo hutumika.

Mfano

Jaribu

fanya salimu = unda(jina, salamu = "Habari") {
    andika(salamu + ", " + jina + "!")
}

salimu("Amani")
salimu("Neema", "Mambo")

Matokeo

Habari, Amani!
Mambo, Neema!

Vitendakazi ndani ya vitendakazi

Kitendakazi ni thamani kama nyingine: unaweza kukihifadhi kwenye kibadilika au kukirudisha. Kitendakazi cha ndani hukumbuka vibadilika vya mahali kilipoundwa (closure).

Mfano

Jaribu

fanya zidishaKwa = unda(n) {
    rudisha unda(x) {
        rudisha x * n
    }
}

fanya mara2 = zidishaKwa(2)
fanya mara10 = zidishaKwa(10)
andika(mara2(7), mara10(7))

Matokeo

14 70

Dokezo: Kitendakazi cha ndani kinaweza kusoma vibadilika vya nje, lakini kukipa kibadilika cha nje thamani mpya hakubadilishi kile cha nje.

Kujirudia

Kitendakazi kinaweza kujiita chenyewe. Kila mara kinatatua tatizo dogo zaidi hadi kifike kwenye hali ya msingi.

Mfano

Jaribu

fanya kipeo = unda(n) {
    kama (n <= 1) { rudisha 1 }
    fanya kabla = kipeo(n - 1)
    rudisha n * kabla
}

andika(kipeo(5))

Matokeo

Orodha

Orodha huhifadhi vitu vingi kwa mpangilio. Kitu cha kwanza kiko nafasi 0.

Mfano

Jaribu

fanya rangi = ["nyekundu", "kijani", "bluu"]

andika(rangi[0])
rangi[1] = "njano"
andika(rangi)
andika(rangi[10])   // nafasi isiyokuwepo

Matokeo

nyekundu
[nyekundu, njano, bluu]
null

Vitendakazi vya orodha

Kitendakazi	Kazi	Mfano
`idadi()`	idadi ya vitu	`[4, 5, 6].idadi()` → `3`
`sukuma(x, ...)`	ongeza kitu kimoja au zaidi mwishoni	`o.sukuma(7)`
`yamwisho()`	kitu cha mwisho	`[4, 5, 6].yamwisho()` → `6`
`unga(kitenganishi)`	unganisha vitu kuwa NENO moja	`[1, 2].unga("-")` → `1-2`
`tafuta(x)`	rudisha `x` kama kipo, sivyo `tupu`	`[4, 5].tafuta(5)` → `5`
`chuja(unda(x) {...})`	baki na vitu ambavyo kitendakazi kinarudisha `kweli`	`o.chuja(unda(x) { rudisha x > 2 })`
`map(unda(x) {...})`	orodha mpya yenye jibu la kitendakazi kwa kila kitu	`o.map(unda(x) { rudisha x * 2 })`

Mfano

Jaribu

fanya alama = [70, 85, 40, 92]

andika(alama.idadi())
alama.sukuma(66)
andika(alama)
andika(alama.yamwisho())
andika(alama.unga(" | "))
andika(alama.tafuta(85))
andika(alama.tafuta(100))

Matokeo

4
[70, 85, 40, 92, 66]
66
70 | 85 | 40 | 92 | 66
85
null

chuja na map

Jaribu

fanya alama = [70, 85, 40, 92]

fanya waliofaulu = alama.chuja(unda(a) { rudisha a >= 50 })
fanya zaidi = alama.map(unda(a) { rudisha a + 5 })

andika(waliofaulu)
andika(zaidi)

Matokeo

[70, 85, 92]
[75, 90, 45, 97]

Dokezo: Kitendakazi unachokipa chuja au map kinaona hoja yake tu, si vibadilika vya nje. Andika namba unazohitaji ndani yake moja kwa moja.

Kujumlisha orodha

Mfano

Jaribu

fanya a = [1, 2]
fanya b = [3, 4]
andika(a + b)

fanya jumla = 0
kwa x ktk a + b {
    jumla += x
}
andika("Jumla:", jumla)

Matokeo

[1, 2, 3, 4]
Jumla: 10

Neno

NENO ni maandishi ndani ya alama za nukuu, "hivi" au 'hivi'. Neno lina vitendakazi vyake.

Kitendakazi	Kazi	Mfano
`idadi()`	idadi ya herufi	`"Nuru".idadi()` → `4`
`herufikubwa()`	HERUFI KUBWA	`"nuru".herufikubwa()` → `NURU`
`herufindogo()`	herufi ndogo	`"NURU".herufindogo()` → `nuru`
`gawa(kitenganishi)`	gawa neno kuwa orodha (kwa kawaida kwenye nafasi)	`"a,b".gawa(",")` → `[a, b]`
`panga(...)`	jaza nafasi `{0}`, `{1}` ... kwa hoja	`"Habari {0}".panga("Amani")`

Mfano

Jaribu

fanya jina = "Nuru Programu"

andika(jina.idadi())
andika(jina.herufikubwa())
andika(jina.herufindogo())
andika(jina.gawa())
andika("embe,papai,nanasi".gawa(","))

Matokeo

13
NURU PROGRAMU
nuru programu
[Nuru, Programu]
[embe, papai, nanasi]

panga

Jaribu

fanya ujumbe = "Habari {0}, una miaka {1}.".panga("Amani", 12)
andika(ujumbe)

Matokeo

Habari Amani, una miaka 12.

Dokezo: {0} ni hoja ya kwanza na {1} ni ya pili. Kila hoja unayoipa panga lazima itumike.

Herufi maalum

Ndani ya neno, \n huanzisha mstari mpya na \t huweka nafasi ya tab.

Mfano

Jaribu

andika("Mstari wa kwanza\nMstari wa pili")

Matokeo

Mstari wa kwanza
Mstari wa pili

Dokezo: Huwezi kuchukua herufi moja kwa neno[0]. Pitia herufi kwa kwa herufi ktk neno.

Kamusi

KAMUSI huhifadhi jozi za ufunguo na thamani. Ufunguo unaweza kuwa NENO, NAMBA, DESIMALI au BOOLEAN.

Mfano

Jaribu

fanya mwanafunzi = {"jina": "Amani", "darasa": 5}

andika(mwanafunzi["jina"])
mwanafunzi["shule"] = "Uhuru"
mwanafunzi["darasa"] += 1
andika(mwanafunzi["shule"], mwanafunzi["darasa"])
andika(mwanafunzi["simu"])   // ufunguo usiokuwepo
andika("jina" ktk mwanafunzi)

Matokeo

Amani
Uhuru 6
null
kweli

Kupitia kamusi

Mfano

Jaribu

fanya bei = {"embe": 500, "papai": 1500, "nanasi": 2000}

kwa tunda, shilingi ktk bei {
    andika(tunda, "ni shilingi", shilingi)
}

Matokeo

embe ni shilingi 500
nanasi ni shilingi 2000
papai ni shilingi 1500

Dokezo: Usitegemee mpangilio wa funguo. Ukichapisha kamusi nzima au kuipitia, funguo zinaweza kutoka kwa mpangilio tofauti na ulivyoziandika.

Kamusi mbili huunganishwa kwa +: a + b hutoa kamusi mpya yenye funguo za zote mbili.

Ingizo: jaza

jaza() huuliza swali na kusubiri mtumiaji aandike jibu. Uwanjani, jibu huandikwa kwenye terminali chini ya programu.

Mfano

Jaribu

fanya jina = jaza("Jina lako ni nani? ")
andika("Karibu, " + jina + "!")

Matokeo· Ukiandika: Amani

Karibu, Amani!

jaza() hurudisha NENO kila mara, hata ukiandika namba. Tumia namba() kabla ya kufanya hesabu.

Mfano

Jaribu

fanya umri = namba(jaza("Una miaka mingapi? "))
andika("Mwakani utakuwa na miaka", umri + 1)

Matokeo· Ukiandika: 12

Mwakani utakuwa na miaka 13

Moduli

Moduli ni maktaba ya vitendakazi vya ziada. Ileta kwa tumia, kisha iite kwa nukta: hisabati.sqrt(16).

hisabati

Hesabu za kina: vipeuo, pembe, logi na namba za nasibu.

Kitendakazi	Kazi	Mfano
`PI()`, `e()`, `phi()`	namba maalum	`hisabati.PI()` → `3.141592653589793`
`sqrt(x)`, `cbrt(x)`	kipeuo cha pili, cha tatu	`hisabati.sqrt(16)` → `4`
`root(x, n)`	kipeuo cha n	`hisabati.root(27, 3)` → `3`
`abs(x)`	thamani bila alama ya hasi	`hisabati.abs(-5)` → `5`
`sign(x)`	`-1`, `0` au `1`	`hisabati.sign(-3)` → `-1`
`round(x)`	kadiria DESIMALI hadi namba kamili	`hisabati.round(2.6)` → `3`
`floor(x)`, `ceil(x)`	shusha, pandisha hadi namba kamili	`hisabati.floor(2.9)` → `2`
`max(orodha)`, `min(orodha)`	kubwa zaidi, ndogo zaidi	`hisabati.max([3, 9, 2])` → `9`
`factorial(n)`	n! (n × ... × 1)	`hisabati.factorial(5)` → `120`
`hypot(a, b)`	upande mrefu wa pembetatu	`hisabati.hypot(3, 4)` → `5`
`random()`	namba ya nasibu kati ya 0 na 1	`hisabati.random()`
`sin`, `cos`, `tan`, `asin`, `acos`, `atan`	pembe (kwa radiani, DESIMALI)	`hisabati.cos(0.0)` → `1`
`exp`, `log`, `log10`, `log2`	vipeo na logi (DESIMALI)	`hisabati.log2(8)` → `3`

Mfano

Jaribu

tumia hisabati

andika(hisabati.sqrt(16))
andika(hisabati.PI())
andika(hisabati.max([3, 9, 2]))
andika(hisabati.round(2.6))
andika(hisabati.factorial(5))
andika(hisabati.cos(0.0))

Matokeo

4
3.141592653589793
9
3
120
1

Kurusha kete

Jaribu

tumia hisabati

fanya kete = hisabati.floor(hisabati.random() * 6) + 1
andika("Kete imeonyesha", kete)

Matokeo (mfano)

Kete imeonyesha 4

Dokezo: PI() na e() ni vitendakazi, kwa hiyo weka mabano. Vitendakazi vya pembe, round, exp na log vinapokea DESIMALI tu: andika hisabati.cos(0.0), si hisabati.cos(0).

muda

Saa, tarehe na kusubiri. Muda huandikwa kama saa:dakika:sekunde siku-mwezi-mwaka.

Kitendakazi	Kazi	Mfano
`hasahivi()`	muda wa sasa	`muda.hasahivi()`
`leo()`	tarehe ya leo	`muda.leo()` → `12-10-2026`
`lala(sekunde)`	subiri kwa sekunde kadhaa	`muda.lala(1)`
`tangu(m)`	sekunde zilizopita tangu muda `m`	`muda.tangu(mwanzo)`
`baada_ya(sekunde)`	muda baada ya sekunde kadhaa kuanzia sasa	`muda.baada_ya(60)`
`tofauti(a, b)`	sekunde kati ya nyakati mbili	`muda.tofauti(b, a)`
`ongeza(m, dakika=5)`	ongeza `sekunde`, `dakika`, `masaa`, `siku`, `wiki`, `miezi` au `miaka`	`muda.ongeza(m, siku=1)`

Mfano

Jaribu

tumia muda

fanya mwanzo = muda.hasahivi()
andika("Leo ni", muda.leo())
muda.lala(1)
andika("Sekunde zilizopita:", muda.tangu(mwanzo))

Matokeo (mfano)

Leo ni 12-10-2026
Sekunde zilizopita: 1

jsoni

Soma na uandike data ya JSON, muundo unaotumiwa na tovuti nyingi.

Kitendakazi	Kazi
`dikodi(neno)`	geuza JSON kuwa kamusi au orodha
`enkodi(thamani)`	geuza kamusi au orodha kuwa JSON

Mfano

Jaribu

tumia jsoni

fanya data = jsoni.dikodi("{\"jina\": \"Amani\", \"alama\": [90, 85]}")
andika(data["jina"])
andika(data["alama"])
andika(jsoni.enkodi({"somo": "Nuru"}))

Matokeo

Amani
[90, 85]
{"somo":"Nuru"}

kobe

Kitendakazi	Kazi
`mbele(n)`, `nyuma(n)`	sogea mbele au nyuma hatua `n`
`kulia(digrii)`, `kushoto(digrii)`	geuka kulia au kushoto
`elekea(digrii)`	elekea upande fulani: `0` mashariki, `90` kaskazini
`nenda(x, y)`	nenda moja kwa moja hadi `(x, y)`
`nyumbani()`	rudi katikati ukielekea mashariki
`kalamu_juu()`, `kalamu_chini()`	inua kalamu (sogea bila kuchora), ishushe
`rangi(r)`	rangi ya kalamu
`rangi_ya_ndani(r)`	rangi ya kujaza maumbo
`anza_kujaza()`, `maliza_kujaza()`	anza umbo, kisha lipake rangi ya ndani
`unene(n)`	unene wa mstari
`duara(r)`	chora duara lenye nusukipenyo `r` kuzunguka kobe
`nukta(ukubwa)`	weka nukta
`maandishi(neno, ukubwa)`	andika maneno kwenye turubai
`mandhari(r)`	rangi ya turubai
`kasi(n)`	kasi ya kuchora: `0` papo hapo hadi `10`
`futa()`	safisha turubai
`ficha()`, `onyesha()`	ficha au onyesha kobe
`mahali()`	rudisha `[x, y]`
`mwelekeo()`	rudisha mwelekeo kwa digrii

Rangi: nyeusi, nyeupe, nyekundu, kijani, bluu, samawati, njano, machungwa, zambarau, waridi, kahawia, kijivu, dhahabu, fedha, au msimbo kama "#ff8800".

Mraba

Jaribu

tumia kobe

kobe.rangi("bluu")
kobe.unene(4)
kwa i ktk mfululizo(4) {
    kobe.mbele(150)
    kobe.kulia(90)
}
andika(kobe.mahali())

Matokeo

[0, 0]

Angalia turubai ya kobe.

Nyota iliyojazwa

Jaribu

tumia kobe

kobe.rangi("nyekundu")
kobe.rangi_ya_ndani("njano")
kobe.nenda(-100, 30)
kobe.anza_kujaza()
kwa i ktk mfululizo(5) {
    kobe.mbele(200)
    kobe.kulia(144)
}
kobe.maliza_kujaza()

Matokeo

Hakuna maandishi. Angalia turubai ya kobe.

Duara la rangi

Jaribu

tumia kobe

fanya rangi = ["nyekundu", "machungwa", "njano", "kijani", "bluu", "zambarau"]
kobe.kalamu_juu()
kwa i, r ktk rangi {
    kobe.nyumbani()
    kobe.elekea(i * 60)
    kobe.mbele(120)
    kobe.rangi(r)
    kobe.nukta(50)
}
kobe.nyumbani()
kobe.rangi("nyeusi")
kobe.maandishi("Nuru", 28)

Matokeo

Hakuna maandishi. Angalia turubai ya kobe.

ubao

Ubao ni bodi ya elektroniki ya kuigiza: taa 8 (namba 1 hadi 8), kengele na skrini ndogo ya mistari 2 yenye herufi 16 kila mstari. Ni hatua ya kwanza kabla ya kushika vifaa halisi.

Kitendakazi	Kazi
`washa(n)`, `zima(n)`	washa au zima taa namba `n`
`geuza(n)`	badilisha hali ya taa
`washa_zote()`, `zima_zote()`	washa au zima taa zote
`imewaka(n)`	rudisha `kweli` kama taa imewaka
`rangi(n, r)`	rangi ya taa `n`
`kengele(hz, ms)`	piga kengele: sauti kwa Hz, muda kwa milisekunde
`skrini(neno)`	andika kwenye skrini ndogo
`subiri(ms)`	subiri milisekunde kadhaa

Taa moja baada ya nyingine

Jaribu

tumia ubao

ubao.skrini("Taa zinawaka")
kwa i ktk mfululizo(1, 9) {
    ubao.washa(i)
    ubao.subiri(150)
}
ubao.kengele(880, 300)
ubao.zima_zote()

Matokeo

Hakuna maandishi. Angalia ubao.

Taa za barabarani

Jaribu

tumia ubao

ubao.rangi(1, "nyekundu")
ubao.rangi(2, "njano")
ubao.rangi(3, "kijani")

kwa taa ktk [1, 2, 3] {
    ubao.washa(taa)
    ubao.subiri(700)
    ubao.zima(taa)
}
andika(ubao.imewaka(3))

Matokeo

sikweli

Angalia ubao.

Makosa ya kawaida

Nuru hueleza makosa kwa Kiswahili na hutaja mstari ulipotokea. Haya ndiyo utakayoyaona mara nyingi.

Ujumbe	Maana yake	Rekebisha
`Neno Halifahamiki: x`	umetumia jina ambalo halijaundwa	liunde kwa `fanya` kwanza, au angalia tahajia
`Aina Hazilingani: NENO + NAMBA`	umechanganya aina mbili zisizoendana	geuza kwa `tungo()` au `namba()`
`Operesheni Haieleweki: NENO < NENO`	mwendeshaji huu haufanyi kazi na aina hii	tumia mwendeshaji mwingine
`Tulitegemea kupata ), badala yake tumepata MWISHO`	mabano hayajafungwa; `MWISHO` ni mwisho wa kodi
`Hukufunga Mabano '}'`	`{` haina `}` yake	ongeza `}`
`Tulitegemea kupata (, badala yake tumepata KITAMBULISHI`	`kama` au `wakati` bila mabano `( )`	andika `kama (x > 3) { ... }`
`Hiki sio kiendesha: NAMBA`	umeita kitu ambacho si kitendakazi
`Tumekosa Hoja`	kitendakazi kimeitwa na hoja chache kuliko inavyohitaji
`Samahani, kiendesha hiki hakitumiki na tungo (Neno)`	kitendakazi hicho hakipo kwa orodha au neno hili	angalia majedwali ya Orodha na Neno
`Haiwezi kubadilisha 'abc' kuwa NAMBA`	`namba()` imepewa maandishi yasiyo namba
`Moduli sayari haipo`	hakuna moduli yenye jina hilo	angalia sehemu ya Moduli
`Hoja lazima iwe desimali`	kitendakazi cha `hisabati` kinahitaji DESIMALI	andika `0.0` badala ya `0`

Maneno machache yanajirudia kwenye ujumbe: Mstari ni namba ya mstari, Hoja ni thamani unayokipa kitendakazi, KITAMBULISHI ni jina, na HARAMU ni herufi ambayo Nuru haiijui.

Herufi kubwa na ndogo

Jaribu

fanya jina = "Amani"
andika(Jina)

Matokeo

Kosa: Mstari 2: Neno Halifahamiki: Jina

Kuchanganya aina

Jaribu

fanya umri = 12
andika("Umri: " + umri)

Matokeo

Kosa: Mstari 2: Aina Hazilingani: NENO + NAMBA

Mabano yaliyosahaulika

Jaribu

fanya x = 5
kama x > 3 {
    andika("kubwa")
}

Matokeo

Kuna makosa yafuatayo:
    Mstari 2: Tulitegemea kupata (, badala yake tumepata KITAMBULISHI
    Mstari 3: Tulitegemea kupata :, badala yake tumepata }
    Mstari 4: Tumeshindwa kuparse }

Dokezo: Kosa moja la sintaksia linaweza kuleta jumbe kadhaa. Rekebisha ujumbe wa kwanza, kisha endesha tena.

Rudi juu